Wysoki testosteron u kobiet – jakie są jego przyczyny i skutki?

Czym spowodowane jest wysokie stężenie testosteronu u kobiet? Jak męski hormon wpływa na kobiece ciało? Jakie są skutki jego podwyższonego poziomu? Jakie badania powinno się wykonać? Odpowiedzi na powyższe pytania znajdziesz w artykule.

Zmartwiona kobieta

Testosteron u kobiet – jakie pełni funkcje? 

Testosteron określany jest jako męski hormon płciowy, jednak występuje on również w kobiecym ciele. Wytwarzany jest w jajnikach i w nadnerczach oraz powstaje na skutek procesów przemiany innych hormonów. 

Testosteron w ciele kobiety kontroluje poziom libido, czyli popęd seksualny. Hormon determinuje również utrzymanie prawidłowej masy ciała, wspomaga funkcjonowanie jajników i odpowiada za regulowanie nastroju. 

Prawidłowe stężenie testosteronu u kobiet 

Norma testosteronu całkowitego dla kobiet wynosi od 0,084 ng/ml do 0,481 ng/ml.

Warto wiedzieć, że stężenie testosteronu u kobiet nie jest stałą wartością. Jego poziom może zależeć od:

  • masy ciała – przyjmuje się, że na podwyższenie poziomu testosteronu wpływa nadwaga i otyłość, 
  • wieku – badania naukowe potwierdzają, że wraz z upływem lat poziom testosteronu w organizmie kobiety wzrasta, a następnie zaczyna spadać po osiągnięciu 60. roku życia, 
  • fazy cyklu miesiączkowego – w okresie okołoowulacyjnym stężenie testosteronu może ulec podwyższeniu,
  • pory dnia – najwyższe stężenie testosteronu naturalnie występuje we wczesnych godzinach porannych,
  • ciąży – męski hormon płciowy odgrywa kluczową rolę w procesie starania się o dziecko, ponieważ jego nadmiar może negatywnie wpłynąć na płodność, dodatkowo testosteron jest ważny dla prawidłowego rozwoju dziecka w łonie matki. 

Jakie są skutki wysokiego poziomu testosteronu u kobiet? 

Podwyższony poziom testosteronu u kobiet może prowadzić do poważnych zaburzeń gospodarki hormonalnej. Skutkuje to nie tylko objawami fizycznymi, ale również zmianą w zachowaniu. Badania naukowe potwierdzają, że kobietom, u których występuje stężenie testosteronu znacznie przekraczające normę, mogą towarzyszyć wahania nastrojów, zaburzenia depresyjne, nadpobudliwość, a nawet agresja

Wysoki poziom testosteronu u kobiet może doprowadzić do:

  • zaburzeń miesiączkowania, 
  • problemów z płodnością, 
  • niskiego poziomu libido
  • łysienia androgenowego, 
  • zwiększonego odczuwania stresu
  • skłonności do agresywnych zachowań, 
  • trądziku hormonalnego, 
  • zwiększonej podatności na zaburzenia depresyjne, 
  • obniżonej odporności organizmu,
  • wzrostu masy mięśniowej, 
  • wzrostu kilogramów masy ciała
  • powiększenia łechtaczki,
  • zmniejszenia piersi, 
  • obniżenia tonu głosu,
  • maskulinizacji, 
  • hirsutyzmu. 

Warto pochylić się zwłaszcza nad dwoma ostatnimi punktami: hirsutyzmem oraz maskulinizacją. 

Hirsutyzm – co to jest? 

Hirsutyzm objawia się poprzez nadmierne owłosienie w obrębie pleców, twarzy, brzucha i rąk, a także poprzez schorzenia związane z: nieprawidłową pracą tarczycy, nerkami oraz z jajnikami. 

Hirsutyzm może pojawić się w czasie ciąży, czyli w momencie, gdy w organizmie występuje nawet nieznacznie podwyższony testosteron. Po porodzie problem nadmiernego owłosienia zazwyczaj samoistnie się zmniejsza. 

Jeżeli nadmierne owłosienie towarzyszy nam od dawna, wówczas może to oznaczać zachwianie gospodarki hormonalnej. 

Maskulinizacja – czym się objawia?

Maskulinizacja to określenie dla typowych cech męskich występujących u kobiet. Należą do nich zarówno cechy fizyczne, jak i zmiany w zachowaniu, o których wspomnieliśmy wyżej, m.in. agresywność czy nadpobudliwość. 

Na maskulinizację wskazują cechy takie jak:

  • zmiana sylwetki – wzrost masy mięśniowej, szerokie ramiona, wąskie biodra, 
  • nadmierne owłosienie ciała w obrębie twarzy, pleców, brzucha, kończyn, 
  • obniżenie tonu głosu, 
  • zanikanie piersi, 
  • zanik sutków.

Jakie są przyczyny nadmiaru testosteronu u kobiet?

Kobieta trzymająca się za tarczycę
Jedną z przyczyn warunkujących wysokie stężenie testosteronu w kobiecym organizmie jest niedoczynność tarczycy

Wśród najczęściej występujących przyczyn podwyższonego poziomu testosteronu u kobiet można wymienić:

  • insulinooporność, 
  • niedoczynność tarczycy,
  • nieprawidłowe stężenie progesteronu lub estrogenu, 
  • brak aktywności fizycznej, 
  • otyłość,
  • leptynooporność, 
  • zespół policystycznych jajników (PCOS), 
  • zaburzenia funkcji nadnerczy. 

Insulinooporność 

Insulinooporność to zaburzenie, które powoduje, że nasze tkanki są mniej wrażliwe na działanie insuliny, a to skutkuje wzrostem jej poziomu w organizmie. Hormon insuliny oddziałuje również na hormony płciowe – wraz ze wzrostem insuliny wzrasta poziom testosteronu oraz estrogenu, a spada stężenie progesteronu

Insulinooporność może objawiać się: 

  • zmęczeniem i sennością – szczególnie po spożytych posiłkach, 
  • nadmierną potliwością, 
  • wahaniami wagi i problemami ze zrzuceniem kilogramów masy ciała, 
  • problemami z koncentracją, 
  • kołataniem serca,
  • drżeniem rąk. 

Niedoczynność tarczycy 

Również przy niedoczynności tarczycy kobiecy organizm może wydzielać duże ilości testosteronu. Sama niedoczynność oznacza, że ciało nie jest w stanie wytworzyć odpowiedniego stężenia żeńskich hormonów płciowych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania. 

Do charakterystycznych objawów niedoczynności tarczycy należą: 

  • zmęczenie i senność, 
  • wahania nastroju (najczęściej obniżony nastrój), 
  • wzrost kilogramów masy ciała, 
  • obniżenie libido, 
  • sucha skóra, 
  • powiększenie tarczycy, czyli tzw. wole. 

Dysproporcja stężenia estrogenu lub progesteronu 

Estrogen i progesteron to jedne z najważniejszych żeńskich hormonów płciowych. Badania wskazują, że hormony wzajemnie na siebie oddziałują, przez co dysproporcja i nieprawidłowe stężenie jednego hormonu zaburza pracę całego układu hormonalnego. 

Przy wysokim stężeniu estrogenu dochodzi także do zwiększenia poziomu testosteronu. Natomiast niski poziom estrogenu i progesteronu determinuje obniżenie stężenia testosteronu. 

Brak aktywności fizycznej 

Mało kto wie, że aktywność fizyczna również wpływa na poziom testosteronu w kobiecym organizmie. W jaki sposób? 

Ćwiczenia pomagają w uwrażliwieniu tkanek na insulinę, przez co dochodzi do obniżenia jej poziomu. Jak pisaliśmy wyżej, wysoki poziom insuliny determinuje wysoki poziom testosteronu. Oznacza to, że brak ruchu i siedzący tryb życia sprawiają, że w kobiecym ciele występuje zbyt wysokie stężenie testosteronu. 

Otyłość 

Otyłość powiązana jest z nadmiarem komórek tłuszczowych występujących w naszym ciele. Same komórki zwiększają stężenie testosteronu poprzez zmniejszenie wrażliwości tkanek na insulinę. Dodatkowo tłuszcz powoduje wzrost stężenia innych rodzajów męskich hormonów.

Leptynooporność 

Leptyna to hormon, do którego produkcji dochodzi w tkance tłuszczowej. Jego głównym zadaniem jest regulacja metabolizmu oraz kontrola naszego apetytu. Wysoki poziom leptyny powoduje oporność tkanek na insulinę, a tym samym determinuje wzrost stężenia testosteronu. 

Zespół policystycznych jajników (PCOS) 

Zespół policystycznych jajników to zaburzenie endokrynologiczne, które może dotyczyć nawet 1 na 10 kobiet. Z PCOS przede wszystkim powiązane jest nadmierne wydzielanie męskich hormonów, w tym testosteronu. Inne objawy charakterystyczne dla zespołu policystycznych jajników to: 

  • nieregularne cykle miesiączkowe, 
  • skąpe miesiączki,
  • problemy z owulacją, 
  • wahania wagi, 
  • zmiany trądzikowe, 
  • nadmierne owłosienie na twarzy i ciele,
  • podwyższony poziom glukozy we krwi, 
  • problemy z zajściem w ciąże,
  • występowanie nadciśnienia, 
  • zakola i przerzedzenie włosów, 
  • mikrotorbiele na jajnikach. 

Zaburzenia funkcji nadnerczy 

Nadnercza to gruczoły, w których dochodzi do wydzielania hormonów. Oznacza to, że wszelkie zaburzenia w ich prawidłowej pracy mogą prowadzić do wahań gospodarki hormonalnej. 

Jednym z poważnych schorzeń, skutkującym podwyższeniem testosteronu u kobiet, jest wrodzony przerost nadnerczy. Przy tej chorobie nadnercza nie są w stanie regulować wydzielania hormonów żeńskich, przez co dochodzi do zbyt wysokiego poziomu hormonów męskich. Przy wrodzonym przeroście nadnerczy występują takie objawy jak:

  • nieregularne miesiączki, 
  • nadmierne owłosienie, 
  • łysienie i wypadanie włosów, 
  • nienaturalnie niski ton głosu, 
  • występowanie zmian trądzikowych. 

Wysoki testosteron u kobiet – jakie badania wykonać? 

Poziom testosteronu oraz innych męskich hormonów płciowych możemy sprawdzić, wykonując badania krwi. Tak zwane badania hormonalne najczęściej przeprowadzane są między 1. a 3. dniem cyklu miesiączkowego. 

W ramach pakietów badań hormonalnych możemy sprawdzić poziom:

  • siarczanu dehydroepiandrostendionu (DHEA-S), 
  • progesteronu (PRG), 
  • estradiolu (E2), 
  • testosteronu (O41), 
  • luteotropiny (LH), 
  • folikulotropiny (FSH),
  • prolaktyny (PRL).

Dodatkowo lekarze zlecają również wykonanie badania poziomu glukozy we krwi oraz cholesterolu. W wielu przypadkach konieczne może być także USG. Obraz narządów rodnych, a zwłaszcza jajników, pomaga w postawieniu diagnozy zespołu policystycznych jajników (PCOS).

 

 

 

Bibliografia 

M. Gierach, J. Gierach, R. Junik, Insulinooporność a choroby tarczycy, Endokrynologia Polska, 2014

L. Siemińska, Tkanka tłuszczowa. Patofizjologia, rozmieszczenie, różnice płciowe oraz znaczenie w procesach zapalnych i nowotworowych, Endokrynologia Polska, 2007

A. Noczyńska, A. Zubkiewicz-Kucharska, E. Kik, Wrodzony przerost nadnerczy – opis przypadku, Family Medicine & Primary Care Review, 2012

N. Krajewska, Hirsutyzm – objawy, przyczyny, możliwości terapii, Kraków 2018 

B. Budziszewska, Objawy kliniczne i możliwości farmakoterapii zespołu policystycznych jajników, Kraków 2013