Progesteron – badanie, normy, ciąża

Progesteron jest bardzo istotnym hormonem zwłaszcza dla kobiet w ciąży i planujących poczęcie. Jakie są normy i wskazania do badania? Czym objawia się za niski i za wysoki poziom progesteronu?

Mikroskop badanie żeńskiego hormonu progesteronu

Progesteron – czym jest?

Progesteron to żeński hormon płciowy, który wytwarzany jest głównie przez ciałko żółte – znajdujące się w jajnikach – oraz przez nadnercza. Ciałko żółte powstaje z resztki pęcherzyka jajnikowego i powiązane jest z drugą połową cyklu miesiączkowego. Pomiędzy 8. a 13. tygodniem ciąży progesteron zaczyna być produkowany przez łożysko. 

Progesteron to żeński hormon płciowy, który wytwarzany jest głównie przez ciałko żółte oraz przez nadnercza. Stężenie progesteronu rośnie w czasie owulacji i spada wraz ze zbliżającym się krwawieniem miesiączkowym.

Stężenie progesteronu w organizmie rośnie w czasie owulacji i spada wraz ze zbliżającym się krwawieniem miesiączkowym. 
W przypadku mężczyzn niewielkie ilości progesteronu wytwarzane są w jądrach i w nadnerczach. 

Progesteron stanowi produkt pośredni syntezy innych hormonów – zostaje przekształcony np. w estrogeny, testosteron, kortyzol (nazywany jest „hormonem stresu”, wpływa na podwyższenie stężenia glukozy we krwi), aldosteron (reguluje wodno-mineralną gospodarkę organizmu). 

Progesteron – funkcje

Progesteron pełni ważne funkcje przede wszystkim w kobiecym organizmie. Ma za zadanie przygotować ciało do ciąży oraz utrzymać ją we wczesnym stadium. 

Funkcje progesteronu związane z ciążą: 

  • ułatwia zapłodnienie,
  • po zapłodnieniu stymuluje wzrost naczyń krwionośnych dostarczających błonę śluzową macicy,
  • determinuje zagnieżdżenie się zarodka w macicy,
  • ułatwia proces implantacji zarodka,
  • bierze udział w wydzielaniu składników odżywczych, którymi odżywia się zarodek,
  •  jest odpowiedzialny za tendencje do wymiotów i nudności w pierwszym trymestrze ciąży,
  • stymuluje wzrost tkanki piersi,
  • przystosowuje gruczoły piersiowe do laktacji,
  • pobudza ośrodek oddechowy przy większym zapotrzebowaniu na tlen w czasie ciąży,
  • ogranicza kurczliwość macicy,
  • przygotowuje ciało do porodu poprzez wzmocnienie mięśni ściany miednicy. 

Funkcje progesteronu w cyklu miesięcznym:

  • wpływa na rozrost i pogrubienie błony śluzowej,
  • przygotowuje macicę do implantacji zarodka,
  • zwiększa ukrwienie błony śluzowej,
  • wpływa na śluz szyjkowy, zmniejszając przepuszczalność plemników. 

Funkcje w ośrodkowym układzie nerwowym:

  • może pełnić funkcję neuroprzekaźnika i transportować informacje pomiędzy komórkami nerwowymi,
  • chroni komórki nerwowe przed uszkodzeniem,
  • wpływa na rozwój depresji poporodowej w przypadku spadku jego stężenia.

Funkcje metaboliczne: 

  • powoduje okołoowulacyjny wzrost temperatury ciała,
  • determinuje wzrost ilości oddawanego moczu,
  • nasila syntezę glukozy we krwi,
  • osłabia działanie insuliny. 

Funkcje progesteronu u mężczyzn:

  • hamuje przekształcanie się testosteronu w dihydrotestosteron. 

Progesteron – badanie

null
Badanie stężenia progesteronu związane jest z ciążą

Materiałem pobieranym do badania poziomu progesteronu jest krew żylna. Na badanie należy zgłosić się w godzinach porannych. 

Kobiety powinny znać dokładną datę ostatniej miesiączki oraz długość cyklu menstruacyjnego. W przypadku kobiet w ciąży należy znać datę ostatniej miesiączki występującej przed poczęciem. 

Na stężenie progesteronu wpływ ma dzień cyklu menstruacyjnego. Zaleca się, aby kobiety wykonywały badanie pomiędzy 21. a 23. dniem cyklu przy regularnym miesiączkowaniu. Przy cyklach nieregularnych badanie należy przeprowadzić ok. 7 dni przed terminem spodziewanej miesiączki. 

Materiałem pobieranym do badania poziomu progesteronu jest krew żylna. Zaleca się, aby kobiety wykonywały pomiar stężenia pomiędzy 21. a 23. dniem cyklu przy regularnym miesiączkowaniu. Przy cyklach nieregularnych badanie należy przeprowadzić ok. 7 dni przed terminem spodziewanej miesiączki. 

W przypadku monitorowania prawidłowego przebiegu jajeczkowania badanie powinno się wykonywać pomiędzy 12. a 14. dniem cyklu miesiączkowego. 

Wskazania do badania progesteronu u kobiet:

  • diagnozowanie niepłodności,
  • monitorowanie przebiegu ciąży,
  • monitorowanie owulacji,
  • monitorowanie rozwoju łożyska,
  • monitorowanie czynności ciałka żółtego,
  • ciąża zagrożona,
  • podejrzenie ciąży pozamacicznej,
  • ustalenie przyczyny poronienia lub śmierci płodu,
  • podejrzenie guzów wydzielających progesteron,
  • nieregularne lub nieprawidłowe menstruacje,
  • powtarzające się bóle brzucha,
  • krwawienie z dróg rodnych,
  • wykrywanie torbieli jajnika,
  • ocena skuteczności leczenia progesteronem.

Wskazania do badania progesteronu u mężczyzn:

  • podejrzenie przerostu nadnerczy,
  • podejrzenie uszkodzenia przysadki,
  • podejrzenie uszkodzenia podwzgórza. 

Progesteron – normy

Normy stężenia progesteronu są zleżne od: płci, ciąży, menopauzy oraz fazy cyklu miesiączkowego.

Kobiety niebędące w ciąży:

  • Faza pęcherzykowa: (9-11 dzień od pierwszego dnia miesiączki) od 0,057 do 0,893 ng/ml
  • Faza owulacyjna: (przy cyklu trwającym 28 dni przypada na 14 dzień cyklu) od 0,121 do 12,0 ng/ml
  • Faza lutealna: (10-16 dni od momentu owulacji) od 1,83 do 23,9 ng/ml
  • Postmenopauza: od 0,05 do 0,126 ng/ml

Kobiety w ciąży: 

  • I trymestr ciąży: 11,00 – 44,3 ng/ml
  • II trymestr ciąży: 25,4 – 83,3 ng/ml
  • III trymestr ciąży: 58,7 – 214 ng/ml

Mężczyźni:

  • 0,05 – 0,149 ng/ml

Uwaga: Normy badania progesteronu mogą się różnić w zależności od laboratorium, aparatury i metody wykonywania badania. 

Progesteron – interpretacja wyniku

Jeżeli podczas trwania cyklu miesiączkowego nie następują zmiany stężenia progesteronu (progesteron stale rośnie i nie spada), to może oznaczać to brak owulacji. 

Jeśli stężenie progesteronu nie wzrasta prawidłowo podczas wczesnej fazy ciąży, to może sugerować ciążę pozamaciczną lub ryzyko utraty ciąży.

Stężenie progesteronu w ciąży jest wyższe w przypadku ciąż mnogich. 

Progesteron – za niski

Do objawów zbyt niskiego poziomu progesteronu można zaliczyć:

  • kłopoty z cerą i występowanie trądziku,
  • zbyt niską temperaturę ciała,
  • problemy z bezsennością,
  • nieregularne cykle miesiączkowe,
  • krwawienia z dróg rodnych,
  • skurcze macicy. 

W przypadku wczesnego etapu ciąży zbyt niski poziom progesteronu zazwyczaj oznacza zaburzenia pracy łożyska. To z kolei może do prowadzić do poronienia. 
U kobiet będących w późniejszym okresie ciąży za niski progesteron wskazuje na zatrucie ciążowe lub stan przedrzucawkowy (możliwość wystąpienia stanu zagrożenia życia matki). 

W przypadku wczesnego etapu ciąży zbyt niski poziom progesteronu zazwyczaj oznacza zaburzenia pracy łożyska. W późniejszym okresie ciąży za niski progesteron wskazuje na zatrucie ciążowe lub stan przedrzucawkowy. Kobiety niebędące w ciąży i posiadające nieprawidłowy poziom progesteronu mogą być niepłodne. 

Kobiety niebędące w ciąży i posiadające nieprawidłowy poziom progesteronu mogą mieć problemy z zajściem w ciążę lub być niepłodne. 

Niedobór hormonu skutkuje: nadmiernym wypadaniem włosów, przesuszoną skórą, wahaniami poziomu insuliny, problemami z utrzymaniem prawidłowej masy ciała, nasilającymi się objawami zespołu spięcia przedmiesiączkowego (PMS), problemami z niewydolnością jajników. 

Spadek stężenia hormonów płciowych występuje w czasie menopauzy. Niedobór progesteronu i estrogenu skutkuje: bólami głowy, bólami piersi, napięciem nerwowym, wahaniami nastroju, obrzękami, problemami z wypróżnianiem się, uderzeniami gorąca, suchością pochwy, spadkiem libido. 

U mężczyzn niedobór progesteronu objawia się: bólami mięśniowo-stawowymi, problemami z prostatą, utratą masy mięśniowej, trądzikiem, nieprawidłową pracą tarczycy.

Progesteron – za wysoki

Objawy zbyt wysokiego progesteronu:

  • występowanie żylaków,
  • brak energii,
  • bardzo długie cykle miesiączkowe,
  • wolniejszy przepływ krwi. 

Podwyższone stężenie występuje również u kobiet w ciąży, którym dokuczają obrzęki. Dzieje się tak, ponieważ zbyt duże ilości hormonu skutkują zatrzymaniem wody w organizmie. 

Nadmiar progesteronu może oznaczać: mutację genetyczną – wrodzony przerost nadnerczy, guzy czynne hormonalnie (guzy jajników, guzy jąder, guz nadnercza), nieprawidłowy rozkład hormonu przez wątrobę, torbiel jajników, zespół policystycznych jajników (PCOS). 

Nadmiar progesteronu może oznaczać: mutację genetyczną, guzy czynne hormonalnie (guzy jajników, guzy jąder, guz nadnercza), nieprawidłowy rozkład hormonu przez wątrobę, torbiel jajników, zespół policystycznych jajników (PCOS). 

Wysokie stężenie hormonu może być objawem zespołu nadnerczo-płciowego – zespół objawia się pod kilkoma postaciami klinicznymi: obojnactwem rzekomym, przedwczesnym dojrzewaniem, wyrylizmem, feminizmem. 

Progesteron – lek

Zbyt niski poziom hormonu można podnieść za pomocą środków farmakologicznych. Leki hormonalne zazwyczaj stosuje się przy planowaniu ciąży, występowaniu nieregularnych miesiączek, a także w celu podtrzymania ciąży zagrożonej. Niekiedy terapia hormonalna zostaje włączona do profilaktyki powtarzających się poronień lub profilaktyki przedwczesnego porodu. 

Progesteron może występować w formie: leków doustnych, kremów i żelów do stosowania miejscowego lub dopochwowo, czopków. 

Przed zdecydowaniem się na terapię hormonalną, należy pamiętać o tym, że może ona zwiększyć ryzyko: raka piersi, zawału serca, udaru mózgu, zakrzepów, problemów z pęcherzykiem żółciowym. 

Dodatkowo terapia nie jest wskazana w przypadku przechodzenia: raka endometrium, raka piersi, choroby zakrzepowej, choroby wątroby. 

Sprawdź także: Naturalne sposoby na zwiększenie progesteronu