Stan zapalny – czym jest, kiedy powstaje, jak go leczyć?

Stan zapalny to odpowiedź systemu odpornościowego na zagrożenie naszego zdrowia. Czym się objawia zapalenie? Jakie są przyczyny jego występowania? Jakie badania wykonać? Jak leczyć stan zapalny? Przeczytajcie.

Kobieta z gorączką siedząca na kanapie

Stan zapalny – co to? 

Stan zapalny to mechanizm reakcji obronnej układu odpornościowego naszego organizmu. Zapalenie pojawia się w wyniku kontaktu z czynnikami uszkadzającymi, np. z wirusami czy z bakteriami. W reakcji stanu zapalnego biorą udział naczynia krwionośne, komórki układu odpornościowego, komórki tkanki łącznej. 

Ogólnym celem powstawania stanu zapalnego jest unieszkodliwienie czynników uszkadzających oraz naprawa tkanek. W niektórych przypadkach reakcja naszego organizmu może być zbyt nasilona w porównaniu do zagrożenia wynikającego z bodźca. Reakcja może być także skierowana przeciwko zdrowym tkankom. Wynika to często z występowania chorób autoimmunologicznych. 

Mechanizm reakcji zapalnej 

Mechanizm reakcji zapalnej inicjowany jest poprzez komórki tkanki łącznej lub specjalne komórki występujące w obrębie układu odpornościowego. Za pomocą białek informują one inne komórki układu odpornościowego o stanie zapalnym i o konieczności namnożenia się. Następnie komórki przedostają się poprzez przewody ciała, naczynia krwionośne, naczynia chłonne do miejsca, gdzie występuje zapalenie. 

Warto dodać, że komórki naszego układu immunologicznego pełnią różne funkcje w organizmie. Mogą stymulować wytwarzanie przeciwciał, pochłaniać drobnoustroje, odbudowywać tkanki. 

Jakie są rodzaje stanu zapalnego? 

Wyróżniamy dwa rodzaje stanu zapalnego: zapalenie ostre oraz zapalenie przewlekłe. 

Zapalenie ostre może trwać do kilku dni i zazwyczaj składa się z trzech etapów. Należą do nich: uszkodzenia tkanek organizmu, wzrost przepływu krwi i wysięk, czyli napływ komórek odpornościowych oraz gojenie. 

Zapalenie przewlekłe może trwać nawet do kilku tygodni. Opisane powyżej trzy etapy zapalenia występują równocześnie, a aktywność komórek immunologicznych doprowadza do stopniowego uszkadzania zajętych tkanek. Z tego powodu dochodzi do ich zwłóknienia. 

Z przewlekłym zapaleniem jest powiązana m.in. marskość wątroby, do której dochodzi w wyniku przewlekłego wirusowego zapalenie wątroby, czy powikłania sercowo-naczyniowe. 

Skutkiem przewlekłych stanów zapalnych mogą być także: 

  • alergie, 
  • występowanie depresji
  • cukrzyca, 
  • reumatoidalne zapalenie stawów, 
  • nowotwory. 

Przyczyny stanu zapalnego w organizmie 

Stan zapalny organizmu może wynikać z: czynników biologicznych, czynników fizycznych, czynników chemicznych, reakcji układu odpornościowego, martwicy oraz z występowania komórek nowotworowych.

Wśród czynników biologicznych możemy wymienić: 

  • bakterie, 
  • toksyny produkowane przez bakterie, 
  • wirusy, 
  • grzyby, 
  • pasożyty. 

Do czynników fizycznych wywołujących reakcję zapalną należą m.in. urazy mechaniczne, natomiast uszkodzenia chemiczne spowodowane są substancjami żrącymi i niektórymi pochodnymi węglowodorów. 

Tak jak wspominaliśmy wyżej, reakcja układu odpornościowego może być skierowana nie tylko przeciwko czynnikom zewnętrznym, determinującym rozwój stanu zapalnego, ale również przeciwko własnym, zdrowym tkankom. Wynika to z reakcji alergicznych, reakcji anafilaktycznych, lub z chorób autoimmunologicznych. Z kolei martwica powoduje, że komórki odpornościowe próbują za wszelką cenę usunąć tkanki martwicze. 

Lekarze podkreślają również, że występowanie zapalenia może wynikać z naszego stylu życia, złej diety czy z nadwagi. W przypadku otyłości tkanka tłuszczowa produkuje tzw. czynniki prozapalne, które mogą przyczyniać się do rozwoju cukrzycy oraz stanu zapalnego. Również nieodpowiednio zbilansowana dieta, oparta zwłaszcza na nadmiernej ilości tłuszczów, w tym tłuszczów trans, niedobór witaminy D3 oraz niedobór kwasów tłuszczowych z grupy omega-3 determinują rozwój zapalenia. 

Przyczyną reakcji zapalnej może być również zły stan jamy ustnej, zbyt małe ilości ruchu i aktywności fizycznej, życie w nadmiernym stresie i niedobór snu. 

Jakie są objawy stanu zapalnego? 

Stan zapalny organizmu może się charakteryzować: 

  • wzrostem temperatury ciała, 
  • gorączką i dreszczami,
  • osłabieniem,
  • zaczerwienieniem w sąsiedztwie uszkodzonej tkanki, 
  • obrzękiem, 
  • bólem,
  • zawrotami głowy,
  • utratą apetytu, 
  • upośledzeniem funkcjonowania narządu objętego stanem zapalnym, 
  • wysiękiem. 

Wysięk towarzyszący stanowi zapalnemu to płyn, który występuje na skutek znacznego przesączenia się elementów krwi przez ściany naczyń krwionośnych. Może mieć on charakter: ropny, krwotoczny, włóknikowy, surowiczy, zgorzelinowy.

Stan zapalny a badania 

Kobieta w laboratorium medycznym
Stan zapalny organizmu możemy wykryć za pomocą badań laboratoryjnych, m.in. poprzez badanie CRP

Stan zapalny organizmu możemy potwierdzić za pomocą badań laboratoryjnych. Należą do nich: morfologia, OB, CRP. 

OB (Odczyn Biernackiego) 

Badanie OB jest jednym z podstawowych wyznaczników występowania stanu zapalnego w organizmie. Określa ono prędkość opadania krwinek czerwonych. 
Prawidłowa wartość OB różni się przede wszystkim od płci oraz od wieku osób badanych. Normy przedstawiają się następująco:

  • kobiety poniżej 60. roku życia – do 12 mm/h, 
  • kobiety powyżej 60 roku życia – do 20 mm/h, 
  • mężczyźni poniżej 60. roku życia – do 8 mm/h, 
  • mężczyźni powyżej 60. roku życia – do 15 mm/h. 

CRP 

CRP to badanie stężenia tzw. białka C reaktywnego. Białka CRP są najskuteczniejszymi markerami stanu zapalnego. Wartość białka jest uzależniona od wielu czynników, wśród których można wymienić: płeć, wiek, masę ciała, dietę, infekcje, czy stosowane leki. 

Przyjmuje się, że u zdrowego człowieka stężenie CRP wynosi nie więcej niż 5 mg/l. W momencie, gdy poziom CRP przekracza 10 mg/l, to oznacza to, że w organizmie rozpoczął się stan zapalny. 

Morfologia 

Badanie morfologii może wykazać wzrost lub spadek liczby białych krwinek, czyli leukocytów. Ich norma stężenia we krwi wynosi od 4000 do 10 000/μL. Gdy w naszym ciele rozwija się stan zapalny, wówczas liczba leukocytów zaczyna gwałtownie wzrastać, aby zostać przetransportowana do miejsca zapalenia. 
Czasami w stanie zapalnym występuje również wzrost liczby płytek krwi (PLT). Norma pytek krwi wynosi od 50000 do 400000/μL. 

Leczenie stanu zapalnego 

Na rynku dostępnych jest wiele substancji, które pozwalają na złagodzenie stanu zapalnego. Najczęściej stosowaną grupą leków są tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne, które zawierają: aspirynę, ibuprofen, naproksen, diklofenak, ketoprofen. Leki wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwgorączkowe. 

Uwaga: Warto wiedzieć, że produkty zawierające w swoim składzie paracetamol nie charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym. 

Do innej grupy leków przeciwzapalnych należą glikokortykosteroidy, które dostępne są na receptę. 

Jak naturalnie zredukować stan zapalny? 

Kobieta trzymająca tabletkę witamina d3
W redukcji stanu zapalnego może pomóc suplementacja witaminy D3 oraz włączenie do jadłospisu produktów stanowiących jej naturalne źródła

Stanowi zapalnemu możemy przeciwdziałać również w naturalny sposób. Przede wszystkim powinniśmy zwrócić uwagę na dietę i na ruch. 

Wysokie stężenie glukozy we krwi w wielu przypadkach zaostrza zapalenie. Ważne jest więc ograniczenie spożywania źródeł cukru, takich jak: wszelkie słodycze, ciastka, wyroby cukiernicze, słodkie napoje, sztucznie dosładzane soki. Warto zrezygnować ze stosowania cukru białego, który dostarcza nam jedynie „pustych kalorii”. Jeżeli nie jesteśmy w stanie zrezygnować np. ze słodkiej kawy i herbaty, wówczas najlepszym wyjściem będzie stosowanie naturalnych słodzików: stewii lub ksylitolu

Możemy również zastosować specjalną dietę przeciwzapalną, która oparta jest na produktach zawierających zdrowe kwasy tłuszczowe, minerały, witaminy i antyoksydanty. Do jadłospisu warto więc włączyć: 

  • olej lniany
  • ryby morskie, 
  • kurkumę, 
  • orzechy włoskie, 
  • orzechy laskowe, 
  • produkty zbożowe, 
  • owoce i warzywa. 

Oprócz tego powinniśmy zadbać o właściwe nawodnienie oraz o dostarczenie witaminy D3, która występuje m.in. w rybach, takich jak: 

  • świeży łosoś,
  • pstrąg tęczowy, 
  • węgorz, 
  • śledź, 
  • karp, 
  • halibut, 
  • sola.

Nie zapominajmy również o regularnej aktywności fizycznej. Specjaliści podkreślają, że już 30 minut codziennego ruchu pozytywnie wpływa na funkcjonowanie naszego całego organizmu. 

Zioła o działaniu przeciwzapalnym 

Swoją dietę może również uzupełnić o ziołowe napary wykazujące działanie przeciwzapalne. Można wśród nich wymienić: szałwię lekarską, mniszka lekarskiego, korę wierzby białej, imbir lekarski, więzówkę błotną. Poniżej prezentujemy przepisy na domowe napary. 

Napar z liści szałwii lekarskiej: 2 łyżki stołowe ziela zalewamy szklanką wrzącej wody, a następnie przykrywamy i parzymy przez około 20 minut. Na końcu przecedzamy. Napar możemy spożywać 2 razy dziennie. 

Napar z ziela mniszka lekarskiego: 2 łyżeczki ziela zalewamy wrzącą wodą, przykrywamy i parzymy pod przykryciem przez maksymalnie 30 minut. Napar przecedzamy i spożywamy 3 razy dziennie. 

Napar z kory wierzby białej: 1 łyżkę stołową kory wierzby zalewamy szklanką gorącej wody i parzymy pod przykryciem przez 15 minut. Następnie napar odkrywamy i pozostawiamy go w szklance na kolejne 15 minut. Na końcu przecedzamy. Napar spożywamy 4-6 razy dziennie po pół szklanki. 

Napar z ziela wiązówki błotnej: 1 łyżkę stołową ziela zalewamy szklanką wrzącej wody, parzymy przez 20 minut i przecedzamy. Napar spożywamy 2-3 razy dziennie. 

Napar z korzenia imbiru: 1 łyżeczkę korzenia imbiru zalewamy szklanką wrzącej wody, a następnie przykrywamy i parzymy przez 5-10 minut. Napar spożywamy gorący w dawce jedna szklanka 2-3 razy dziennie. 

 

 

Bibliografia 

A. Stefańska, G. Odrowąż-Sypniewska, L. Senterkiewicz, Wpływ masy ciała na nasilenie stanu zapalnego u zdrowych kobiet w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2006

M. K. Jabłońska, Podprogowy przewlekły stan zapalny – przyczyna czy skutek występowania chorób i starzenia się organizmu?, Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne 2015

I. Korzonek-Szlacheta, B. Hudzik, B. Zubelewicz-Szkodzińska, M. Gąsio, Płytki krwi – ogniwo łączące zakrzepicę ze stanem zapalnym, Via Medica 2018