Serotonina w leczeniu stanów lękowych i depresji – czy jest skuteczna?

W jaki sposób serotonina wykorzystywana jest w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych? Czy jej działanie jest skuteczne? Czym właściwie charakteryzuje się serotonina i jak wpływa na naszą psychikę? Czy jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka?

Mężczyzna trzymający się za głowę na białym tle

Czym jest serotonina? 

Serotonina potocznie nazywana jest hormonem szczęścia – odpowiada bowiem za nastrój i dobre samopoczucie każdego z nas. Serotonina jest jednym z najważniejszych neuroprzekaźników w mózgu, determinującym przekazywanie informacji z jednej komórki nerwowej do drugiej. Jako hormon tkankowy reguluje ogromną ilość różnych procesów zachodzących w organizmie. 

Serotonina wpływa na:

  • nastrój,
  • sen, 
  • apetyt,
  • zachowania impulsywne, 
  • popęd seksualny,
  • temperaturę ciała, 
  • ciśnienie i krzepnięcie krwi. 

Niedobór lub nadmiar serotoniny wiąże się z wieloma nieprzyjemnymi konsekwencjami zdrowotnymi, dlatego też jej odpowiedni poziom jest niezwykle istotny zarówno dla zdrowia fizycznego, jak i psychicznego funkcjonowania człowieka. 

Jaką rolę w stanach lękowych i depresji odgrywa serotonina?

Jak udowodniono, obniżony poziom serotoniny w układzie nerwowym wywołuje:

  • przygnębienie,
  • niepokój i lęk,
  • obniżony nastrój,
  • problemy ze snem,
  • obniżenie samooceny,
  • problemy z koncentracją i uwagą,
  • drażliwość.

Ponadto, udowodniono, że u podstaw zaburzeń lękowych i depresyjnych leżą nieprawidłowe poziomy niektórych neuroprzekaźników – w tym deficyt serotoniny. Nie wiadomo jednak do końca, w jaki sposób poziom serotoniny zostaje drastycznie obniżony – odpowiada za to biochemia mózgu. Dlatego też w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych stosuje się nie tylko psychoterapię, ale również farmakoterapię. Ma ona na celu wyregulowanie ilości neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym, takich właśnie jak wspomniana serotonina.

Jak działają leki antydepresyjne i przeciwlękowe?

Jedną z grup leków antydepresyjnych i przeciwlękowych są inhibitory wychwytu zwrotnego poszczególnych neuroprzekaźników – hamują one wychwyt zwrotny (np. serotoniny, noradrenaliny, dopaminy itp.) ze szczeliny synaptycznej, dzięki czemu zwiększa się ich stężenie w tym miejscu. 

Ze względu na budowę chemiczną i mechanizm działania, wyróżniamy wiele rodzajów leków antydepresyjnych i przeciwlękowych. Jednymi z najczęściej stosowanych farmaceutyków na depresję i zaburzenia lękowe są tzw. SSRI – selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. 

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny hamują jej reabsorpcję przez neurony, w efekcie czego ilość serotoniny w szczelinie synaptycznej się zwiększa. Jak już wiemy, jej prawidłowy poziom w ośrodkowym układzie nerwowym odpowiada za dobry nastrój, zdrowy sen, poczucie wewnętrznego spokoju i koncentrację. Leki SSRI podwyższają poziom serotoniny, tym samym, w ogromnej ilości przypadków, eliminując objawy zaburzeń depresyjnych i lękowych.

Czy serotonina jest skuteczna w leczeniu stanów lękowych i depresji? 

Kobieta siedząca na kanapie zasłaniająca twarz rękoma
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny powinny zostać indywidualnie dobrane przez specjalistę

Regulacja poziomu serotoniny oraz innych neuroprzekaźników poprzez inhibitory ich wychwytu zwrotnego to skuteczna i coraz popularniejsza metoda leczenia stanów lękowych i depresyjnych. 

W zależności od pacjenta, działanie poszczególnych leków z grupy SSRI może się znacząco różnić, dlatego tak ważne jest ich indywidualne dobieranie pod stałą kontrolą lekarza. Zdarza się bowiem, że trwa to nawet kilka miesięcy i dotyczy zarówno związku chemicznego, jak i jego dawki.  

U pewnych osób niektóre leki mogą nie dać żadnego rezultatu, działanie innych z biegiem czasu może się osłabić lub nawet zaniknąć. Zazwyczaj jednak leki SSRI eliminują zupełnie lub częściowo objawy depresji i zaburzeń lękowych. 

Jakie leki podwyższają poziom serotoniny?

Przykładami leków SSRI, które podnoszą i regulują ilość serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym, są:

  • fluoksetyna,
  • fluwoksamina,
  • citalopram,
  • dapoksetyna, 
  • paroksetyna, 
  • sertralina. 

Wśród wymienionych substancji, najsilniej wychwyt zwrotny serotoniny hamuje paroksetyna i citalopram. Niektóre z leków SSRI, oprócz swojego podstawowego mechanizmu działania, mają też inne działanie terapeutyczne. Przykładem jest sertralina, którą zaleca się osobom starszym, które borykają się z depresją. Fluwoksamina natomiast może okazać się pomocna podczas leczenia depresji z objawami urojeniowymi. 

Jak samodzielnie podwyższyć poziom serotoniny?

Oczywiście, o poziom serotoniny można zadbać w sposób naturalny – służy temu odpowiednia dieta bogata w tryptofan. To on przekształca się w Twoim organizmie w serotoninę. W tym celu jedz: 

  • banany,
  • wiśnie,
  • awokado,
  • jaja,
  • ryby,
  • chude mięso,
  • produkty sojowe,
  • pestki dyni,
  • ciecierzycę i soczewicę.

Oprócz diety nie zapominaj o aktywności fizycznej, słuchaniu muzyki i korzystaniu z profesjonalnych masaży i promieni słonecznych, kiedy to tylko możliwe. Prowadzenie zdrowego stylu życia z pewnością zaowocuje dobrym nastrojem i zdrowym snem. 

Jeśli jednak zauważysz u siebie objawy stanów depresyjnych i/lub lękowych, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Choć naturalne sposoby podnoszenia serotoniny z pewnością są skuteczne przy niewielkich wahaniach nastroju i chwilowym stresie, nie mogą one mierzyć się z zaburzeniami psychicznymi. W takim przypadku należy zgłosić się do specjalisty w zakresie zdrowia psychicznego.