Czy witaminę D można przedawkować? Skutki nadmiaru witaminy D

Współcześnie przede wszystkim można zauważyć rosnącą świadomość społeczeństwa na temat zdrowotnych skutków niedoboru witaminy D. Mało kto zdaje sobie sprawę jednak z tego, że nadmiar witaminy D nie sprzyja naszemu zdrowiu. Poznaj skutki przedawkowania witaminy D.

Witaminy w butelce

Przedawkowanie witaminy D – czy jest możliwe?

Witamina D, określana również jako witamina słońca, jest jednym z najpopularniejszych suplementów diety w Polsce. Warto jednak mieć na uwadze fakt, że zwiększone spożycie suplementów zawierających witaminę D bez kontroli lekarza może skutkować hiperwitaminozą, inaczej toksycznością witaminy D.

Zatrucie witaminą D może mieć charakter egzogenny lub endogenny. W przypadku przyjmowania zbyt dużych dawek tej witaminy, mamy do czynienia z zatruciem egzogennym.

Uwaga: Witamina D to substancja, którą nasz organizm przekształca w hormon – kalcytriol. Jego głównym zadaniem jest uczestniczenie w procesach przyswajania wapnia. Kalcytriol pomaga również w utrzymaniu zdrowych mięśni i kości.

Przedawkowanie witaminy D możliwe jest wyłącznie w przypadku doustnej suplementacji. Ekspozycja na działanie promieniowania słonecznego oraz spożywanie żywności stanowiącej naturalne źródło witaminy D nie jest szkodliwe, ponieważ nasze ciało dzięki melaninie hamuje potencjalną nadmierną produkcję tej witaminy. 

Przedawkowanie witaminy D możliwe jest wyłącznie w przypadku suplementacji doustnej.

Uwaga: Pod nazwą przedawkowanie witaminy D kryją się zbyt wysokie stężenia dwóch form tej witaminy, czyli witaminy D2 oraz D3.

Nadmiar witaminy D jedynie w niewielkiej ilości wydalany jest z naszego organizmu, natomiast gromadzi się w: wątrobie, mózgu, kościach, skórze oraz w innych tkankach. Skutkuje on uwalnianiem wapnia z kości oraz odkładaniem się go w: naczyniach krwionośnych, sercu, wątrobie, nerkach, płucach, skórze.

Wczesne objawy toksyczności witaminy D to zwłaszcza zaburzenia żołądkowo-jelitowe, między innymi: nawracające biegunki lub zaparcia, nudności, wymioty.

Jakie są objawy nadamiaru witaminy D?

Przedawkowanie witaminy D wiąże się z hiperkalciurią (zwiększone wydalanie wapnia z moczem) i hiperkalcemią (zbyt duże stężenie wapnia we krwi) – można je zaobserwować przy stężeniu kalcydiolu przekraczającym 88 ng/ml. Warto podkreślić, że kalcydiol oznaczany jest w diagnostyce niedoborów witaminy D oraz w diagnostyce zatruć witaminą.

Wśród objawów hiperkalcemii, w przypadku ostrego zatrucia witaminą D, wymienia się:

  • ogólne osłabienie organizmu,
  • zwiększone ryzyko rozwoju anoreksji,
  • brak apetytu,
  • nudności i wymioty,
  • występowanie zaparć,
  • występowanie biegunek,
  • nadmierne pocenie się,
  • splątanie emocjonalne,
  • nadpobudliwość i rozdrażnienie,
  • spowolnienie wzrostu,
  • świąd skóry,
  • bóle głowy,
  • bóle oczu,
  • drgawki,
  • metaliczny posmak w ustach,
  • poliurię – zwiększone wydalanie moczu,
  • polidypsję – nadmierne pragnienie i przyjmowanie dużej ilości płynów na dobę.

Natomiast w przypadku przewlekłego zatrucia objawy to:

  • rozwój kamicy nerkowej lub kamicy pęcherzyka żółciowego,
  • rozwój nadciśnienia,
  • niewydolność nerek,
  • powiększenie wątroby,
  • powiększenie śledziony,
  • odwapnienie,
  • zaburzenia pracy mózgu,
  • zaburzenia pracy serca,
  • bóle kości.

Uwaga: W przypadku kobiet w ciąży nadmiar witaminy D może skutkować: zwiększonym ryzykiem poronienia, deformacjami dziecka, chorobami układu kostnego u noworodków.

Duże ilości witaminy D mogą zakłócać działanie witaminy K2 – witamina K2 jest istotnym składnikiem, który pomaga utrzymać odpowiednie ilości wapnia w kościach. Badania naukowe wskazują, że osoby przyjmujące zbyt duże dawki witaminy D są bardziej podatne na złamania kości ze względu na ich zmniejszoną gęstość.

Zobacz: 5 oznak niedoboru witaminy D

Jaka dawka witaminy D jest toksyczna?

Źródła witaminy D w pożywieniu
Największa dobowa dawka witaminy D, która prawdopodobnie nie prowadzi do występowania działań niepożądanych, wynosi  4000 j.m. u osób dorosłych o normalnej budowie ciała

Zarówno naukowcy, jak i lekarze podkreślają, że toksyczna dawka witaminy D nie jest do końca znana. Wynika to z tego, że wysokie dawki witaminy D stosowane są między innymi u osób borykających się z zaburzeniami wchłaniania, na przykład w przebiegu celiakii lub po gastrektomii (resekcji żołądka). W literaturze medycznej zatrucie witaminą D było opisywane u osób, które przyjmowały dobowo ponad 60000 j.m. Według światowych wytycznych największa dobowa dawka witaminy D przyjmowana doustnie, która prawdopodobnie nie prowadzi do występowania działań niepożądanych, wynosi u osób dorosłych 4000 j.m. oraz 10000 j.m. u osób dorosłych borykających się z otyłością.

Co więcej, w przypadku jednoczesnego stosowania wysokich dawek witaminy D oraz suplementacji wapnia, rośnie ryzyko rozwoju hiperkalcemii.

Działania niepożądane witaminy D a występowanie schorzeń

Doustna suplementacja witaminy D może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych nawet w sytuacji, gdy stosujemy zalecane dawki. Negatywne skutki suplementacji dotyczą zwłaszcza osób, które borykają się z:

  • pierwotną niedoczynnością przytarczyc,
  • gruźlicą, sarkoidozą i innymi chorobami prowadzącymi do powstawania ziarniniaków,
  • kalcemią,
  • idiopatyczną hiperkalcemią – dotyczy niemowląt.

Zespół nadwrażliwości na witaminę D

Warto również rozróżnić hiperwitaminozę (zatrucie witaminą D) od zespołu nadwrażliwości na witaminę D. Wśród przyczyn nadwrażliwości na witaminę D wymienia się: pierwotną nadczynność przytarczyc, sarkoidozę, występowanie gruźlaka ziarniniakowego oraz niektórych chorób nowotworowych.

Nadwrażliwość spowodowana jest wytwarzaniem nadmiernych ilości kalcytriolu w organizmie przez guz lub ziarniak i skutkuje zwiększonym stężeniem wapnia w surowicy krwi.

Jak zdiagnozować przedawkowanie witaminy D?

Na przedawkowanie witaminy D wskazują wymienione wyżej objawy. Jeżeli ich doświadczamy, to warto skonsultować się z lekarzem oraz zrobić spis przyjmowanych suplementów diety, leków oraz ich poszczególnych dawek. Jeżeli lekarz podejrzewa, że dolegliwości mogą być powiązane z toksycznym działaniem witaminy D, to zleca testy laboratoryjne, w celu sprawdzenia stężenia tej witaminy w surowicy krwi.

W celu wykrycia przedawkowania witaminy D wykonywane są testy laboratoryjne sprawdzające stężenie witaminy D w surowicy krwi. Dodatkowo lekarz może zlecić badania sprawdzające poziom wapnia we krwi i w moczu oraz poziom fosforanów we krwi.

Stan zaopatrzenia w witaminę D u osób dorosłych na podstawie stężenia 25(OH)D, czyli kalcydiolu w jednostkach [ng/ml]/[nmol/l]:

  • ≤ 20/≤ 50 – niedobór witaminy D,
  • 20–30/50–75 – suboptymalne stężenie witaminy D,
  • 50–100/125–250 – stężenie witaminy D wysokie prawidłowe,
  • > 100/> 250 – stężenie witaminy  D potencjalnie toksyczne,
  • > 200/> 500 – stężenie witaminy D toksyczne.

Dodatkowo można wykonać również badania sprawdzające: poziom wapnia we krwi, poziom wapnia w moczu, poziom fosforanów we krwi. Diagnozę uzupełnia prześwietlenie wykonane w celu sprawdzenia stanu kości pacjenta.

Czy przedawkowanie witaminy D można leczyć?

W przypadku przedawkowania witaminy D lekarz przede wszystkim powinien zalecić, aby ograniczyć przyjmowania wapnia – zarówno w suplementach diety, jak i w pożywieniu. Kluczowe może być również ograniczenia spożycia fosforu w diecie. W skomplikowanych przypadkach stosowane są kroplówki oraz leki: kalcytonina, glikokortykoidy, biosfosfonianiny, diuretyki wydalające wapń.

Natomiast u pacjentów z objawami hiperkalcemii konieczne jest nawadnianie z wykorzystaniem roztworu soli fizjologicznej oraz podawanie furosemidu. 

 

 


Bibliografia

P. Kmieć, K. Sworczak, Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D,  Forum Medycyny Rodzinnej, tom 11, nr 1, 2017 (dostęp online) https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/51249/37970

K. Nowosad, Witamina D: metabolizm, funkcje oraz toksyczność, Nauki Przyrodnicze i Medyczne, nr 4/30, 2020 (dostęp online)
http://www.naukowcy.org.pl/wp-content/uploads/2021/07/Witamina-D-metabolizm-funkcje-oraz-toksycznosc.pdf

https://dietetykanienazarty.pl/b/witamina-d3-przedawkowanie-najlepsze-dawkowanie

https://pulsmedycyny.pl/przedawkowanie-witaminy-d-czy-jest-sie-czego-obawiac-897144