Jak rozpoznać zespół Aspergera u dziecka?

Jak rozpoznać zespół Aspergera u dziecka? W jakim wieku możliwe staje się zaobserwowanie pierwszych objawów? Na co należy zwrócić szczególną uwagę? Jakie sygnały powinny stanowić dla nas przesłankę, by rozpocząć diagnozowanie dziecka w kierunku zespołu Aspergera?

Dziecko bawiące się samolotem

Zespół Aspergera u dziecka – jakie są pierwsze objawy?

Pierwsze objawy zespołu Aspergera u dziecka można zauważyć już w wieku niemowlęcym. Niemowlę może przejawiać niechęć do przytulania, słaby kontakt wzrokowy i brak zainteresowania otaczającymi go przedmiotami, a także często reagować strachem na obecność obcych. 

Ponadto, niemowlę z zespołem Aspergera bywa płaczliwe, nadruchliwe i bardzo absorbujące. Reakcje na bodźce dotykowe, zapachowe lub dźwiękowe mogą być u takiego malucha nadmierne, lub przeciwnie – niepokojąco słabe.

U kilkuletniego dziecka z zespołem Aspergera możliwe jest już zauważenie silnego zamiłowania do rytuałów i stałego porządku dnia. Jakiekolwiek odstępstwa mogą wywoływać w nim opór i frustrację. Dziecko może reagować silną złością także na łamanie obowiązujących w domu lub w przedszkolu zasad. Bardzo ciężko jest mu zaakceptować nawet niewielką zmianę w swoim planie zajęć. 

Zespół Aspergera u dzieci – kiedy jest najczęściej diagnozowany?

Zespół Aspergera zazwyczaj diagnozowany jest u dziecka po 5. roku życia, nie rzadko dzieje się to jednak dopiero w wieku 8-12 lat. U przedszkolaka lub dziecka w wieku szkolnym można już bowiem zauważyć jeden z najbardziej charakterystycznych objawów zespołu Aspergera. Są nim zaburzenia w kontaktach interpersonalnych i specyficzne trudności z komunikacją.

Ponadto, rozpoczęcie nauki szkolnej wiąże się z wieloma wyzwaniami i nowymi doświadczeniami. W takich warunkach trudności dziecka wynikające z zespołu Aspergera stają się o wiele bardziej widoczne i – w konsekwencji – zaczynają być intensywnie diagnozowane. 

Sprawdź: Bulimia u dzieci – jak pomóc, jak rozpoznać?

Zespół Aspergera u dziecka – jak rozpoznać?

Chłopiec z Zespołem Aspergera patrzący na pociągi
Dziecko z zespołem Aspergera może mieć specyficzne zainteresowania. Każdą wolną chwilę przeznacza na pogłębianie swojej wiedzy 

Warto zaznaczyć, że zespół Aspergera u każdego dziecka wygląda nieco inaczej i bardzo skomplikowane byłoby znalezienie dwóch takich samych przypadków. Symptomy mogą być bardziej lub mniej nasilone, występować w różnych konfiguracjach i zmieniać się wraz z upływem czasu lub podjęciem leczenia.

Najważniejsze objawy zespołu Aspergera to:

  • zaburzenia integracji społecznej, 
  • zaburzenia integracji sensorycznej, 
  • zaburzenia mowy i komunikacji, 
  • niezgrabność ruchowa, 
  • brak elastyczności w dostosowywaniu się do zmian, 
  • specyficzne i wąskie zainteresowania.

Przeczytaj: Empatia u dzieci – kiedy i jak się rozwija?

Zaburzenia integracji społecznej 

Dziecko z zespołem Aspergera przejawia trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji interpersonalnych – kontakty z rówieśnikami często przybierają nieprawidłową formę lub są źródłem konfliktów. Dziecko może zachowywać się w sposób oziębły, egocentryczny, ekscentryczny lub nienaturalny względem swoich kolegów i koleżanek.

Zdarza się również, że unika innych dzieci, bo woli bawić się w samotności. Często odnosi się wrażenie, że dziecko z zespołem Aspergera ma po prostu niewiele wspólnego ze swoimi rówieśnikami. Bywa, że o wiele chętniej niż z innymi dziećmi, spędza czas w towarzystwie osób dorosłych. 

Zaburzenia integracji sensorycznej

Objawem zespołu Aspergera są także zaburzenia integracji sensorycznej. Dziecko może nieadekwatnie reagować na różnego rodzaju bodźce zmysłowe. Mogą to być reakcje nadmierne lub przeciwnie –  zbyt słabe i niezrozumiałe dla innych.

Dziecko z zespołem Aspergera może np. z powodu zwykłej metki w koszulce odczuwać bardzo duży dyskomfort lub ból. Z drugiej strony, niebezpieczne wydarzenia (jak odmrożenie, poparzenie czy skaleczenie) nie wywołują w dziecku adekwatnej reakcji i – w konsekwencji – są niezwykle groźne. Maluch może nie zasygnalizować swojemu opiekunowi, że poważnie rozciął rękę, bo nie będzie go ona bolała.

Zobacz: ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej) – objawy u dzieci i dorosłych, leczenie

Zaburzenia mowy i komunikacji

Dziecko z zespołem Aspergera przejawia specyficzne zaburzenia mowy i komunikacji. Choć rozwój w zakresie słownictwa i gramatyki przebiega prawidłowo, występują u niego inne problemy. Dotyczą one:

  • rozumienia ironii i sarkazmu,
  • rozumienia żartów,
  • rozumienia metafor i idiomów,
  • rozumienia i stosowania sygnałów niewerbalnych,
  • stosowania odpowiedniej intonacji, akcentu i rytmu wypowiedzi,
  • stosowania mowy potocznej,
  • stosowania zbyt specjalistycznego słownictwa.

Możemy spotkać się z kilkuletnim dzieckiem, które wypowiada się o swoim zainteresowaniu językiem wręcz akademickim. Styl wypowiedzi jest bardzo formalny i konkretny – właściwie niespotykany u dzieci w tym wieku. 

Jednocześnie jednak u dzieci z zespołem Aspergera obserwuje się duże trudności z komunikacją niewerbalną (czyli mimiką twarzy, gestykulacją, językiem ciała). Dzieci mają problem z odgadnięciem intencji swojego rozmówcy i wychwytywaniem subtelnych znaków, które świadczą np. o znudzeniu czy zniecierpliwieniu swojego rówieśnika.

Niezgrabność ruchowa 

U dziecka z zespołem Aspergera można zauważyć słabą koordynację ruchową. Będzie ono unikało takich zajęć jak rysowanie, malowanie, wycinanie czy lepienie z plasteliny. Przez niezgrabność ruchową są one dla niego po prostu bardzo trudne.

Brak elastyczności w dostosowywaniu się do zmian

Dziecko z zespołem Aspergera nawet na niewielkie zmiany w swoim otoczeniu reaguje bardzo negatywnie. Z równowagi może wytrącić je zmiana planu lekcji, przemeblowanie pokoju czy przyrządzenie innego niż zazwyczaj obiadu. 

Niestety, brak elastyczności w dostosowywaniu się do zmian skutkuje wieloma przykrymi sytuacjami. Dziecko może odmówić jedzenia czy pójścia na szkoły. Zrobienie czegoś inaczej niż zwykle jest dla dziecka z zespołem Aspergera bardzo trudne i wywołuje w nim pierwotnie lęk, a następnie – złość. 
Z drugiej strony, obsesyjne zamiłowanie dziecka do rutyny i stałego porządku dnia może być dla jego rodziców i opiekunów przesłanką do tego, by zwrócić szczególną uwagę na również na inne obszary jego funkcjonowania. 

Zapoznaj się: Zespół Aspergera u dorosłych – objawy i leczenie

Specyficzne i wąskie zainteresowania

Dziecko z zespołem Aspergera często posiada bardzo specyficzne i wąskie zainteresowania. Staje się prawdziwym ekspertem w wybranym temacie i przeznacza każdą wolną chwilę na pogłębianie swojej wiedzy. Może ona dotyczyć np. komunikacji miejskiej, autobusów, dinozaurów, geometrii czy reakcji chemicznych. 

Wybrany wycinek wiedzy często jest dość specyficzny i staje się dla dziecka wręcz obsesyjnie pasjonujący. Jednocześnie jednak można zaobserwować brak zainteresowania tematami i aktywnościami typowymi dla jego wieku.
Rodzice często zgłaszają się z dzieckiem do specjalisty właśnie ze względu na zauważenie tego – z jednej strony intrygującego, z drugiej strony odrobinę niepokojącego – zjawiska. 

Rzeczywiście, przedłużające się i bardzo silne zainteresowanie dziecka jakimś konkretnym wycinkiem rzeczywistości, w połączeniu ze słabymi kompetencjami społecznymi, powinno stanowić dla jego opiekunów przesłankę, by skonsultować się ze specjalistą zajmującym się autyzmem i Zespołem Aspergera. 

Przeczytaj: Terapia poznawczo-behawioralna – kiedy da najlepsze efekty?