Zespół Aspergera u dorosłych – objawy i leczenie

Jak objawia się zespół Aspergera u dorosłych? Skąd się bierze i jakie są jego przyczyny? Czy można wyleczyć zespół Aspergera? Na te i inne pytania odpowiadamy w naszym artykule.

Mężczyzna z zespołem Aspergera

Czym jest zespół Aspergera u dorosłych?

Zespół Aspergera (ang. Asperger’s Syndrome, AS) jest zaburzeniem ogólnorozwojowym i należy do spektrum zaburzeń autystycznych. Najczęściej diagnozowany jest u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym – coraz częściej jednak zdarza się, że to osoby dorosłe otrzymują diagnozę zespołu Aspergera. 

Główne objawy zespołu Aspergera koncentrują się wokół funkcjonowania społecznego jednostki – występują trudności z komunikacją i nawiązywaniem oraz podtrzymywaniem relacji interpersonalnych. Zaobserwować można także dużą sztywność zachowań oraz brak zgody na najmniejsze nawet zmiany. Osoby z zespołem Aspergera często posiadają bardzo wąskie zainteresowania. W dorosłości stają się ekspertami w danym wycinku rzeczywistości. 

Zespół Aspergera u dorosłych – jakie są jego przyczyny?

Za główne przyczyny zespołu Aspergera uznaje się czynniki genetyczne oraz różne zdarzenia, które mają miejsce w okresie życia płodowego dziecka. Należą do nich:

  • poważne infekcje mózgowe,
  • urazy okołoporodowe,
  • uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego,
  • toksoplazmoza matki,
  • dziecięce porażenie mózgowe. 

Większe ryzyko wystąpienia u dziecka zespołu Aspergera zaobserwowano także w przypadku, gdy wiek ojca przekraczał 40 lat. 

Ponadto, istnieją założenia mówiące o tym, że za występowanie zespołu Aspergera może odpowiadać konkretny gen – do tej pory nie ustalono jednak jaki. Inne teorie zakładają związek zespołu Aspergera z teratogenami, czyli czynnikami zewnętrznymi negatywnie wpływającymi na rozwój płodu w ciągu pierwszych 8 tygodni ciąży. 

Wciąż jednak trudno o ustalenie konkretnych przyczyn zespołu Aspergera – od lat trwają w tym kierunku intensywne badania naukowe.

Dlaczego zespół Aspergera jest diagnozowany dopiero u osób dorosłych?

Zespół Aspergera nie zawsze jest łatwy do zdiagnozowania. Najczęściej rozpoznaje się go u dzieci w wieku szkolnym, bo jest to moment intensywnego wchodzenia przez nie w relacje z rówieśnikami. Doświadczają w tym okresie również wielu zmian i widoczne stają się u ich trudności adaptacyjne. 
Zdarza się jednak, że zespół Aspergera nie zostaje rozpoznany w dzieciństwie, a dopiero w okresie dorosłości. Dlaczego? 

Bywa, że objawy zespołu Aspergera ulegają zmianom i są silnie rekompensowane – może nawet następować na tyle duża adaptacja społeczna, że otoczenie osoby z zespołem Aspergerem nie zauważa u swojego bliskiego typowych dla tego zaburzenia symptomów. 

Nie zapominajmy również, że zespół Aspergera oficjalnie diagnozowany jest zaledwie od 1992 roku. To wtedy opracowano dla niego dokładne kryteria diagnostyczne i wprowadzono je do ICD-10. Osoby, które są obecnie w wieku 35-45 lat miały nikłą szansę na prawidłowe zdiagnozowanie zespołu Aspergera – stąd też tak wiele przypadków diagnozowania go właśnie u osób dorosłych.

Jakie są charakterystyczne objawy zespołu Aspergera u dorosłych?

Kobieta z zespołem Aspergera
Mimo że zespół Aspergera dotyczy głównie mężczyzn, to coraz częściej diagnozowany jest również u kobiet

Zespół Aspergera u dorosłych objawia się odrobinę inaczej niż u dzieci w wieku przedszkolnym czy szkolnym – głównie ze względu na inne niż w dzieciństwie zadania rozwojowe. Możemy jednak wyróżnić ogólne objawy zespołu Aspergera, do których należą:

  • trudności adaptacyjne i silne przywiązanie do rutynowych czynności, 
  • nadwrażliwość sensoryczna i problemy z jej integracją, 
  • trudności ze zrozumieniem sarkazmu i ironicznych wypowiedzi, 
  • trudności z rozumieniem metafor, 
  • trudności z rozumieniem komunikacji niewerbalnej,
  • zaburzenia w relacjach interpersonalnych i kontaktach społecznych, 
  • bardzo zawężone zainteresowania graniczące z obsesją.

Dla osób dorosłych z zespołem Aspergera charakterystyczny będzie zaś: 

  • brak umiejętności pracy zespołowej, 
  • brak umiejętności podtrzymywania rozmowy, 
  • brak umiejętności budowania i podtrzymywania bliskich relacji, 
  • nietypowe pasje i obsesyjne zainteresowanie jakąś dziedziną wiedzy,
  • poczucie wycofania lub izolacji społecznej, 
  • zachowania kompulsywne i stereotypowe,
  • zaburzenia w percepcji bodźców, 
  • poczucie bycia niezrozumiałym przez otoczenie. 

Dorośli z zespołem Aspergera często czują się niekomfortowo w nowych warunkach. Zazwyczaj towarzyszy im również poczucie odmienności. Nie dążą do intensywnych kontaktów interpersonalnych. Wynika to z ich słabo rozwiniętych umiejętności społecznych – osoby dorosłe z zespołem Aspergera mają swój własny, niezwykle uporządkowany świat. Często wolą oddawać się pasji w samotności. 

Jak leczyć zespół Aspergera u dorosłych?

Należy wyraźnie podkreślić, że zespół Aspergera nie jest chorobą – i nie można z Aspergera „wyzdrowieć” ani go „wyleczyć”. Jego objawów doświadcza się w różnym natężeniu przez całe życie. Nie oznacza to jednak, że należy ze smutkiem pogodzić się ze słabo rozwiniętymi umiejętnościami społecznymi czy komunikacyjnymi. Nad wieloma trudnościami wynikającymi z zespołu Aspergera można – i należy – pracować. Nawet w okresie dorosłości. 

Samo zdiagnozowanie zespołu Aspergera u osoby dorosłej bardzo często daje jej ogromną ulgę. Świadomość, że doświadczane przez całe życie wyobcowanie i niezrozumienie ma swoją przyczynę, jest niezwykle istotna i bywa bardzo kojąca. 

Kolejnym krokiem na drodze do bardziej satysfakcjonującego życia jest określenie przez osobę z zespołem Aspergera trudności, z jakimi na co dzień się boryka. Dzięki diagnozie może bowiem rozpocząć nad nimi pracę terapeutyczną, jednocześnie zdejmując z siebie poczucie winy. 

Do kwestii, nad którymi można pracować podczas psychoterapii z osobą dorosłą z zespołem Aspergera, należą: 

  • bliskie relacje z innymi ludźmi, 
  • podtrzymywanie nawiązanych już znajomości, 
  • poczucie bycia odmiennym lub gorszym, 
  • radzenie sobie ze zmiennymi warunkami w pracy, 
  • okazywanie uczuć swojemu partnerowi lub dzieciom, 
  • efektywne komunikowanie się z innymi ludźmi. 

Najważniejsze jednak w psychoterapii osób z zespołem Aspergera jest wsłuchanie się w ich potrzeby i poprowadzenie procesu terapeutycznego w odpowiedzi na ich oczekiwania. Tylko tego rodzaju indywidualne podejście do pacjenta może przynieść mu ulgę i pomóc w codziennym funkcjonowaniu z zespołem Aspergera. 

Przeczytaj także: Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach – dla kogo i na czym polega?