Terapia poznawczo-behawioralna a terapia psychodynamiczna. Poznaj różnice

Zastanawiasz się, co różni terapię poznawczo-behawioralną od terapii psychodynamicznej? Czy obie są równie skuteczne w leczeniu trudności natury psychologicznej? Poznaj bliżej jedne z najstarszych i najistotniejszych szkół psychoterapii na całym świecie.

Umysł człowieka

Główne założenia terapii poznawczo-behawioralnej

Terapia poznawczo-behawioralna tłumaczy występowanie objawów psychopatologicznych teorią uczenia się oraz zachodzącymi w nas procesami poznawczymi. Zakłada, że myśli, emocje i zachowania człowieka wzajemnie na siebie wpływają, dlatego oddziaływania psychologiczne skupiają się na modyfikacji i zmianie krzywdzących oraz nieadaptacyjnych sposobów myślenia, a także na nauce nowych sposobów interpretowania rzeczywistości. 

Terapia uczy m.in. kontrolowania i wpływania na własne myśli. Ogromną rolę przywiązuje się również do wyuczonych postaw pacjenta, jego zachowań i sposobów reagowania. W procesie terapeutycznym klient i terapeuta koncentrują się przede wszystkim na teraźniejszości pokonaniu aktualnie doświadczanych trudności oraz problemów. 

Cechy charakterystyczne terapii poznawczo-behawioralnej

Dla terapii poznawczo-behawioralnej charakterystyczna jest:

  • modyfikacja i zmiana sposobów myślenia klienta,
  • modyfikacja sposobów interpretowania rzeczywistości,
  • nauka adaptacyjnych i efektywnych sposobów reagowania,
  • weryfikacja krzywdzących przekonań klienta i rozbrojenie ich,
  • skoncentrowanie procesu terapeutycznego na konkretnym problemie,
  • stosunkowo krótki czas trwania terapii,
  • aktywna rola terapeuty w całym procesie.

Główne założenia terapii psychodynamicznej

Terapia psychodynamiczna, wywodząca się z psychoanalizy, zakłada, że objawy neurotyczne, których doświadcza pacjent (np. lęk czy obniżony nastrój), wynikają z tłumionych i zepchniętych do nieświadomości popędów i potrzeb. 

Terapia w nurcie psychodynamicznym za cel stawia sobie przeniesienie tych nieuświadamianych treści do obszaru naszej świadomości. Proces terapeutyczny rozbraja niedojrzałe i krzywdzące mechanizmy obronne, których pacjent używa, a z których istnienia nawet nie zdaje sobie sprawy. 

Proces terapeutyczny ma na celu również to, by cenzurowane do tej pory popędy i potrzeby klienta zaczęły być przez niego zaspokajane w zdrowy i efektywny sposób. Niejednokrotnie wymaga to sięgnięcia do wspomnień z dzieciństwa, analizy snów, dogłębnego poznania siebie, a także przeanalizowania swojego dotychczasowego życia. 

Cechy charakterystyczne terapii psychodynamicznej

Dla terapii psychodynamicznej charakterystyczne jest:

  • wprowadzanie do świadomości pacjenta treści nieuświadamianych sobie wcześniej,
  • zwiększanie elastyczności zachowania i reakcji pacjenta w różnych sytuacjach,
  • głębokie poznanie siebie i swojego świata wewnętrznego,
  • uporządkowanie doświadczeń z dzieciństwa oraz relacji ze znaczącymi osobami,
  • rozbrojenie niedojrzałych mechanizmów obronnych,
  • stosunkowo długi czas trwania terapii oraz jej częstotliwość.

Różnice pomiędzy terapią poznawczo-behawioralną i terapią psychodynamiczną

null
Terapia psychodynamiczna opiera się na analizie zachowań i reakcji pacjenta, natomiast terapia poznawczo-behawioralna skupia się na zmianie myślenia

Istnieje wiele różnic pomiędzy terapią poznawczo-behawioralną i terapią psychodynamiczna. Ich znajomość bywa szczególnie przydatna podczas podejmowania decyzji dotyczącej wyboru jednej z form oddziaływania psychologicznego.

  • Sposób wyjaśniania genezy doświadczanych objawów 

Każdy ze wspomnianych nurtów psychoterapeutycznych w inny sposób wyjaśnia genezę powstawania objawów neurotycznych. Terapia poznawczo-behawioralna upatruje ich przyczyny w sposobie myślenia i interpretowania rzeczywistości, wyuczonych zachowaniach, stereotypach myślowych, przekonaniach i zautomatyzowanych reakcjach. 

Terapia psychodynamiczna wyjaśnia genezę doświadczanych problemów poprzez nieświadome mechanizmy, które wpływają na całe funkcjonowanie jednostki. Jest to m.in. nadużywanie mechanizmów obronnych, a także działanie silnego, wewnętrznego cenzora, który uniemożliwia zdrową samorealizację. 

  • Cel terapii i sposoby na jego osiągnięcie

Choć celem każdej terapii jest przede wszystkim podniesienie jakości życia pacjenta, w poszczególnych nurtach osiąga się to na różne sposoby. 

Terapia psychodynamiczna stawia sobie za cel wprowadzenie do świadomości klienta nieświadomych, ocenzurowanych treści, rozłożenie na czynniki pierwsze zachowań i reakcji pacjenta, a także przeanalizowanie i uporządkowanie całego świata wewnętrznego, z jakim przychodzi na terapię. 

Na terapii poznawczo-behawioralnej celem jest natomiast modyfikacja sposobu myślenia. Polega ona na starannej analizie myśli (oraz okoliczności, w jakich się pojawiają), a także nauce ich świadomego kontrolowania. Cel terapii poznawczo-behawioralnej osiąga się m.in. dzięki zastosowaniu bardziej adaptacyjnego sposobu interpretacji rzeczywistości.

  • Czas trwania terapii 

Terapia poznawczo-behawioralna jest uznawana za terapię krótkoterminową – może trwać od 2 miesięcy do roku, choć nie jest to oczywiście regułą. Na tle różnych szkół psychoterapeutycznych, terapia poznawczo-behawioralna uznawana jest za jedną z krótszych form oddziaływania psychologicznego. 

Z kolei terapia psychodynamiczna określana jest mianem terapii długoterminowej i może trwać nawet kilka lat.

Przeczytaj: Psychoterapia grupowa – dla kogo? Korzyści terapii grupowej

Terapia poznawczo-behawioralna i terapia psychodynamiczna – która jest skuteczniejsza?

Jak donoszą licznie przeprowadzane badania, zarówno nurt poznawczo-behawioralny, jak i psychodynamiczny, są równie skuteczne w leczeniu problemów natury psychologicznej i charakteryzuje je efektywność na podobnym poziomie.  

Okazuje się bowiem, że skuteczność jakiejkolwiek psychoterapii w ogromnej mierze zależy od osobowości i umiejętności psychoterapeuty, który ją prowadzi. Nurt psychoterapeutyczny staje się wtedy czynnikiem drugorzędowym. 

Niemożliwe jest więc wytypowanie jednej, najlepszej szkoły psychoterapii – w każdym nurcie pracują doświadczeni profesjonaliści, którzy potrafią w odpowiedni sposób rozwiązywać trudności pacjenta.

Oczywiście, dla klienta zawsze skuteczniejsza będzie ta szkoła psychoterapii, z której założeniami teoretycznymi się zgadza lub która z różnych powodów wydaje mu się najbliższa. Osobom uczęszczającym na terapię pomaga to także utrzymywać motywację do leczenia, która jest równie ważna, co stosowane techniki i narzędzia psychoterapeutyczne. 

Sprawdź: Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach – dla kogo i na czym polega?