Niedoczynność tarczycy u dzieci – objawy, przyczyny, leczenie

Jakie są charakterystyczne objawy niedoczynności tarczycy u dzieci? Jak rozpoznać niedoczynność tarczycy u noworodków? Jakie są przyczyny niedoboru hormonów tarczycy? Na czym polega leczenie niedoczynności tarczycy u dzieci? Odpowiedzi na powyższe pytania znajdziecie w artykule.

Stetoskop

Hormony tarczycy u dzieci

Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka, zarówno w aspektach budowy organizmu, jak i rozwoju neurologicznego. Kształtowanie się gruczołu tarczycy przypada na okres siedmiu pierwszych tygodni życia płodowego. Uznaje się, że już w dwunastym tygodniu życia tarczyca rozpoczyna wydzielanie hormonu – tyroksyny oznaczanej symbolem T4. Między dwudziestym siódmym a dwudziestym ósmym tygodniem życia stężenie hormonów tarczycy jest ustabilizowane.

Niedoczynność tarczycy to stan wskazujący na niewłaściwą pracę gruczołu tarczowego, który nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów tarczycy: trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4).

Warto zdawać sobie sprawę z tego, że zaburzenia pracy tarczycy u noworodka, niemowlęcia oraz starszego dziecka mogą determinować opóźnienie w rozwoju lub nieprawidłowe wzrastanie. Hormony tarczycy odpowiadają m.in. za: rozwój ośrodkowego układu nerwowego, dojrzewanie szkieletu i proces wzrastania, prawidłową przemianę materii i regulację metabolizmu, termoregulację, pracę gruczołów płciowych, pracę serca, nerek, mięśni. Dlatego też wczesne wykrycie niedoczynności tarczycy oraz wdrożenie leczenia farmakologicznego ma szczególny wpływ na zdrowie dziecka.

Niedoczynność tarczycy u noworodków – rodzaje i przyczyny 

Niedoczynność tarczycy możemy podzielić na cztery rodzaje:

  • niedoczynność tarczycy pierwotną – jej przyczynami są zaburzenia w obrębie tarczycy prowadzące do niedoboru hormonów tarczycy,
  • niedoczynność tarczycy wtórną – wynika najczęściej z chorób przysadki, chorób podwzgórza oraz niedoboru hormonu TSH,
  • niedoczynność tarczycy wrodzoną – jest skutkiem genetycznych zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy, zaburzonej syntezy hormonów tarczycy, wad w obrębie układu podwzgórzowo-przysadkowego, nieprawidłowego stężenia jodu,
  • niedoczynność tarczycy nabytą – wśród jej przyczyn najczęściej wymienia się chorobę Hashimoto, uszkodzenia tarczycy lub niedobór jodu.

Do przyczyn najczęściej występującej wrodzonej niedoczynności tarczycy u noworodków należą:

  • upośledzenie utleniania i organifikacji jodu,
  • zaburzenia w transporcie jodu,
  • niedobór jodu,
  • nadmiar jodu,
  • synteza nieprawidłowych cząsteczek tyreoglobuliny (TG),
  • obecność przeciwciał matki,
  • autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto).

Wśród noworodków, najwcześniej po 48 godzinach od narodzin, wykonywane są przesiewowe badania w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy. Z pięty dziecka na bibułę pobierana jest krew, w której oznacza się stężenie TSH. Prawidłowy wynik powinien wynosić poniżej 12 mIU/l. Na wrodzoną niedoczynność tarczycy wskazuje niskie stężenie hormonu T4 oraz podwyższone TSH w surowicy. 

W przypadku wtórnej niedoczynności tarczycy u niemowląt odnotowuje się zarówno niskie stężenie T4, jak i niskie TSH. Wtórnej niedoczynności tarczycy mogą towarzyszyć:

  • niedobory innych hormonów przysadki,
  • dysplazja przegrodowo-wzrokowa,
  • pośrodkowy rozszczep wargi i podniebienia,
  • niedotlenienia porodowe,
  • nieodpowiednio leczona nadczynność tarczycy u matki.

Przeczytaj także: 15 objawów niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy u noworodków – jakie są jej objawy?

Noworodek
Noworodki z wrodzoną niedoczynnością tarczycy mogą wykazywać dużą senność oraz brak łaknienia

Do wczesnych objawów niedoczynności tarczycy należą:

  • trudności w oddychaniu (mogą przebiegać z sinicą),
  • przedłużająca się żółtaczka noworodkowa,
  • duża senność dziecka,
  • chrapliwy płacz,
  • przepuklina pępkowa,
  • suchość skóry,
  • zaparcia,
  • brak łaknienia i trudności w karmieniu,
  • opóźnione dojrzewanie szkieletu dziecka (brak nasady dalszej kości udowej, brak nasady kości bliższej piszczeli).

Warto podkreślić, że wkrótce po urodzeniu u noworodków z wrodzoną niedoczynnością tarczycy objawy charakterystyczne wskazujące na chorobę tarczycy są znikome. Ponieważ hormon tyroksyny przechodzi przez łożysko matki, to stężenie T4 w surowicy dzieci może sięgać do 50% normy. Również masa urodzeniowa oraz długość ciała mieszczą się w wartościach prawidłowych. Może występować natomiast zwiększony obwód głowy lub niezarośnięte ciemiączko tylne.

Niedoczynność tarczycy u dzieci – przyczyny

Niedoczynność tarczycy występująca w wieku dziecięcym nazywana jest nabytą niedoczynnością, a jej rozpoznanie następuje zazwyczaj po 6. miesiącu życia dziecka. Przyczyną jest niewydolność osi podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowej, co prowadzi do zmniejszonej syntezy hormonów tarczycy. Nabyta niedoczynność może przybierać charakter: pierwotny (wynika z zaburzeń na poziomie tarczycy), wtórny (wynika z zaburzeń na poziomie przysadki), trzeciorzędowy (wynika z zaburzeń na poziomie podwzgórza).

Nabyta niedoczynność w wieku dziecięcym może wynikać również z:

  • autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroba Hashimoto),
  • dziedzicznych zaburzeń syntezy hormonów tarczycy,
  • wrodzonych błędów metabolizmu tarczycy,
  • przebytego leczenia chirurgicznego,
  • przebytego leczenia jodem promieniotwórczym,
  • napromieniowania okolic szyi,
  • farmakoterapii (stosowanie soli litu, leków przeciwdrgawkowych, amiodaronu, tionamidów),
  • niedoborów jodu,
  • urazu głowy,
  • napromieniowania głowy,
  • przebytego zabiegu neurochirurgicznego,
  • guzów uciskających podwzgórze lub przysadkę,
  • oporności na hormony tarczycy.

Przeczytaj: Hashimoto a ciąża – jak niedoczynność tarczycy wpływa na płodność?

Jakie są objawy niedoczynności tarczycy u dzieci?

Do objawów klinicznych niedoczynności tarczycy, które występują u dzieci, należą:

  • uczucie zmęczenia i nadmierna senność,
  • problemy z pamięcią i koncentracją (skutkujące m.in. złymi wynikami w nauce),
  • spowolnienie wzrastania,
  • zaparcia,
  • przyrost masy ciała oraz zwiększona masa ciała w stosunku do wzrostu,
  • brak tolerancji na niskie temperatury,
  • opóźnienie pierwszej miesiączki lub zaburzenia miesiączkowania,
  • przyspieszone dojrzewanie (występuje rzadko),
  • suchość skóry,
  • bladość skóry,
  • zwiększone owłosienie ciała,
  • obrzęki twarzy,
  • powiększenie tarczycy,
  • zwiększona twardość tarczycy,
  • bradykardia (serce kurczy się rzadziej niż 60 razy na minutę),
  • opóźniona faza relaksacji w odruchu ścięgnistym kostki.

Jak leczyć niedoczynność tarczycy u dzieci?

Dziewczynka
Leczenie niedoczynności tarczycy u dzieci warto rozpocząć jak najwcześniej, aby umożliwić prawidłowe wzrastanie

Niedoczynność tarczycy u dzieci leczy się za pomocą farmakologii. Podawane preparaty zawierają substytut naturalnego hormonu tarczycy T4, który określany jest jako lewotyroksyna. Leczenie wdrażane jest, aby zapewnić dziecku zadowalający rozwój funkcji poznawczych, a także prawidłowe wzrastanie. Dąży do utrzymania hormonu tyroksyny (T4) lub wolnej tyroksyny w górnej połowie norm referencyjnych w zależności od wieku dziecka.

Uwaga: Wiele laboratoriów komercyjnych nie podaje zakresu normy, który właściwy jest dla wieku dziecka. Przyjmuje się, że w pierwszym roku życia stężenie TSH nie powinno przekraczać 5 mlIU/l, natomiast T4 powinno wynosić 10-16 µg/dl lub 128,7-205,9 nmol/l.

Niedoczynność tarczycy u dzieci leczy się za pomocą preparatów zawierających lewotyroksynę, czyli substytut naturalnego hormonu tyroksyny.

Podając małym dzieciom lewotyroksynę, tabletkę należy na początku zmiażdżyć, a następnie rozpuścić w niewielkiej ilości mleka matki lub wody. Co ważne, tyroksyny nie należy rozpuszczać w mieszankach zawierających soję, jony żelaza i jony wapnia – wówczas wchłanianie leku będzie ograniczone.

W przypadku starszych dzieci tabletki z lewotyroksyną przyjmuje się na czczo – najlepiej na godzinę lub co najmniej 30 minut przed posiłkiem.

Według Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej po rozpoczęciu farmakoterapii należy dokonywać regularnych pomiarów stężenia TSH oraz T4 w surowicy. Częstotliwość wykonywanych badań laboratoryjnych wygląda następująco:

  • badanie po dwóch oraz po czterech miesiącach od pierwszego zastosowania lewotyroksyny,
  • badanie po dwóch tygodniach po każdej zmianie dawki,
  • dzieci do 6. miesiąca życia – badanie co 1-2 miesiące,
  • dzieci do 3. roku życia – badanie co 3-4 miesiące,
  • dzieci powyżej 3. roku życia – badanie co 6-12 miesięcy do zakończenia etapu wzrastania,
  • dzieci chorujące na cukrzycę typu I – badanie raz w roku.

Poniżej przedstawiamy przykładowe dobowe dawkowanie lewotyroksyny u dzieci:

  • dziecko do 3. miesiąca życia: 10-15 μg na każdy kilogram masy ciała,
  • dziecko od 3. do 12. miesiąca życia: od 6 do 10 μg na każdy kilogram masy ciała,
  • dziecko od 1. do 3. roku życia: od 4 do 6 μg na każdy kilogram masy ciała,
  • dziecko od 3. do 10. roku życia: 3-5 μg na każdy kilogram masy ciała,
  • dziecko i nastolatek od 10. do 16. roku życia: od 2 do 4 μg na każdy kilogram masy ciała.

Uwaga: Co ważne, dawkę należy dostosować do indywidualnych potrzeb dziecka.

Zapoznaj się: Dieta w niedoczynności tarczycy – zalecenia, niedobory pokarmowe. Co jeść a czego unikać?

Leczenie niedoczynności tarczycy u dzieci – rokowania

Rokowania zależne są przede wszystkim od czasu trwania niedoczynności tarczycy, wieku dziecka oraz momentu, w którym rozpoczęto leczenie. Przyjmuje się, że jeżeli farmakoterapia została wprowadzona w okresie dojrzewania, wówczas dziecko może nie osiągnąć prawidłowego wzrostu. Dotyczy to również niedoczynności tarczycy, która utrzymuje się długo – uzupełnienie niedoborów hormonów tarczycy zazwyczaj nie pozwala na nadrobienie etapów rozwoju w okresie wzrastania.

W sytuacji, gdy niedoczynność tarczycy zostaje zdiagnozowana po 2. lub 3. roku życia, wówczas istnieje duże prawdopodobieństwo, że u dziecka nie doszło do upośledzenia rozwoju neurologicznego lub intelektualnego. 

Przeczytaj również: Dieta w niedoczynności tarczycy – zalecenia, niedobory pokarmowe. Co jeść a czego unikać?

Jakie są skutki nieleczonej niedoczynności tarczycy u dzieci?

Tak jak wielokrotnie wspomnieliśmy w artykule, niedoczynność tarczycy negatywnie wpływa na rozwój dziecka. Wśród skutków nieleczonej niedoczynności tarczycy najczęściej można wymienić:

  • pogorszony rozwój intelektualny w porównaniu do zdrowych rówieśników – badania naukowe wskazują, że dzieci z nieleczoną niedoczynnością tarczycy mają obniżone IQ,
  • problemy z nauką,
  • problemy z koncentracją,
  • spowolniony wzrost,
  • niskorosłość,
  • problemy z koordynacją ruchową,
  • występowanie nadwagi lub otyłości,
  • występowanie zeza,
  • pogorszony rozwój mowy,
  • pogorszone zdolności wzrokowo-przestrzenne,
  • opóźnione dojrzewanie płciowe lub zaburzenia procesu dojrzewania płciowego,
  • zaburzone proporcje ciała.

Przeczytaj także: Stulejka u dziecka – objawy, przyczyny, leczenie. Kiedy udać się do lekarza?

 

 


Bibliografia

I. Beń-Skowronek, Noworodek i wcześniak z niedoczynnością i nadczynnością tarczycy. Obraz kliniczny, diagnostyka i leczenie [w:] Tyreologia wieku rozwojowego, red. A. Bossowski, Medical Tribune Polska, 2013

D. Counts, S. K. Varma, Niedoczynność tarczycy u dzieci, Pediatria po dyplomie, 2010

K. Łącka, A. Czyżyk, Leczenie niedoczynności tarczycy, Farmacja Współczesna, 2008

A. Zdrojowy-Wełna, N. Rogala, K. Zatońska, G. Bednarek-Tupikowska, Postępowanie w subklinicznej niedoczynności tarczycy u kobiet ciężarnych i dzieci, Family Medicine & Primary Care Review, 2015

I. Beń-Skowronek, Rozwój dzieci matek z zaburzeniami czynności tarczycy, Endokrynologia Pediatryczna, 2015

A. M. Kucharska, I. Beń-Skowronek, M. Walczak, E. Petriczko, T. Jackowska, A. Lewiński, A. Bossowski, Leczenie i monitorowanie terapii wrodzonej niedoczynności tarczycy – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej, Endokrynologia Pediatryczna, 2016