Człowiek empatyczny – czyli jaki? Wyjaśniamy

Współcześnie nasze społeczeństwo dąży do rozwijania w sobie postawy człowieka empatycznego. Wynika to z tego, że empatia pozwala nam na budowanie satysfakcjonujących relacji, sprawia, że jesteśmy lepszymi przyjaciółmi, a nawet pracownikami. Jakie cechy wyróżniają osobę empatyczną? W jaki sposób zdefiniować pojęcie empatii? Czy empatia może działać na naszą niekorzyść? Przeczytajcie.

Kobiety trzymające się za ręce

Czym jest empatia?

Według psychologów empatia to zdolność do współodczuwania stanów psychicznych innych ludzi. Dzięki niej jesteśmy w stanie rozróżnić uczucia i emocje, staramy się postawić w danej sytuacji oraz chcemy nieść pomoc. 

Empatia rozwija się w nas przez całe życie – już od etapu wczesnego dzieciństwa. Jest ona reakcją indywidualną, która ściśle powiązana jest z naszymi własnymi doświadczeniami. 

Badacze wyróżniają trzy podstawowe rodzaje empatii: 

  • empatię poznawczą – pozwala na zrozumienie uczuć, emocji, motywacji drugiej osoby na podstawie obserwacji rzeczywistości, 
  • empatię emocjonalną – polega na wyobrażeniu lub współodczuwaniu emocji drugiej osoby, 
  • empatię współczującą – opiera się na niesieniu pomocy i rozpoznaniu, czego druga osoba może potrzebować w danej sytuacji. 

Co ciekawe, te trzy rodzaje empatii nie muszą występować razem. Co to oznacza? Możemy współodczuwać silne emocje drugiego człowieka, np. smutek i chcemy mu pomóc, ale równocześnie nie jesteśmy w stanie do końca zrozumieć jego zachowania. 

Kim jest człowiek empatyczny?

Kobieta pokazująca serce
Osoba empatyczna jest otwarta na drugiego człowieka oraz akceptuje jego indywidualizm

Człowiek empatyczny ma wysoko rozwiniętą umiejętność empatii. Dzięki temu jest mu łatwiej zbudować stałą relację, ponieważ jest w stanie zrozumieć motywacje i podstawy działania innych. Potrafi wczuć się w ich emocje, rozterki, szczerze cieszyć się z sukcesów, wzruszać się lub płakać w sytuacjach porażki. 

Osoba empatyczna jest dobrym obserwatorem otoczenia. W konwersacji nie tylko zwraca uwagę na wypowiedziane słowa, ale również na ton wypowiedzi oraz na sygnały niewerbalne (gesty, mimikę twarzy, postawę). 

Człowiek empatyczny zazwyczaj nie jest samotny, ponieważ z większą łatwością nawiązuje nowe relacje oraz utrzymuje wieloletnie przyjaźnie. Najbliższe otoczenie wie, że może na taką osobę liczyć, ze względu na to, że zawsze służy pomocą. 

Człowieka empatycznego cechuje: akcpetacja ludzkiej indywidualności, życzliwość, dojrzałość, serdeczność, otwartość. 

Tak jak wspomnieliśmy wyżej, empatia może się w nas rozwijać przez całe życie, ponieważ na jej poziom wpływają sytuacje, wydarzenia i uczucia z naszej przeszłości. Jeżeli sami znaleźliśmy się w trudnym życiowym momencie, wówczas łatwiej jest nam odczytywać emocje innych oraz je współodczuwać.

Człowiek empatyczny jest więc dojrzały, wrażliwy oraz otwarty na drugiego człowieka. Jest również życzliwy, serdeczny i akceptuje ludzkie indywidualności, a także własną przeszłość i przeżycia. Jest dobrym rozmówcą, ponieważ stroni od kłótni i konfliktów, a także potrafi umiejętnie słuchać. Stara się nie oceniać drugiego człowieka, a zrozumieć jego motywacje. 

Przeczytaj: Introwertyk – typy, cechy, charakter, zachowanie

Czy empatia może działać na naszą niekorzyść? 

Niektórzy badacze podkreślają, że empatyczne zachowania nie zawsze wpływają na naszą korzyść, zwłaszcza w kontekście relacji i życia w społeczeństwie. Osoba empatyczna w wielu sytuacjach narażona jest na wykorzystanie i zranienie, ponieważ jest wrażliwa i ufna. Człowiek empatyczny wykazuje też problemy z byciem asertywnym. Nie umie odmówić pomocy, ponieważ boi się odrzucenia. 

Warto zdawać sobie sprawę z tego, że nie jesteśmy w stanie sympatyzować z każdą osobą. Tutaj dużo zależy od kontekstu i samej sytuacji. Czasami po prostu nie jesteśmy w stanie zrozumieć motywacji danego człowieka, nie znamy takich uczuć, ponieważ sami ich nie przeżyliśmy. Jeżeli nie jesteśmy w stanie komuś pomóc, to nie oznacza to, że jesteśmy złymi ludźmi. Empatia i wrażliwość budzą w nas wręcz poczucie obowiązku niesienia pomocy. 

Empatia sprawia, że silnie współodczuwamy emocje bliskich nam osób. To z kolei może negatywnie wpływać na nasze samopoczucie. 

Bycie osobą empatyczną może negatywnie wpływać na nasze samopoczucie psychiczne. Wynika to z tego, że zbyt mocno odczuwamy dane uczucia i emocje ludzi z naszego bliskiego otoczenia. Przez to sami się zadręczamy, szukamy wyjścia z sytuacji. Często również towarzyszą nam problemy z bezsennością czy z koncentracją, ponieważ zmartwienia utrudniają nam codziennie funkcjonowanie. 

Kiedy chęć pomocy jest bezinteresowna, wówczas można mówić o postawie altruistycznej. Wielu specjalistów podkreśla jednak, że współcześnie nie jesteśmy w stanie być prawdziwie bezinteresowni, co wynika z zasady wzajemności. Robiąc coś dobrego, możemy więc nieświadomie oczekiwać nagrody czy korzyści. To z kolei negatywnie wpływa na relacje interpersonalne, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba, której pomogliśmy, nie jest skora do rewanżu.